Voelt je lichaam of je stemming anders sinds je in de veertig bent, dan vraag je je misschien af: ben ik in de overgang? In dit artikel lees je welke klachten bij de perimenopauze horen, wat de eerste signalen zijn, hoe vaak klachten voorkomen, hoe je ze onderscheidt van PMS, wat er nog meer achter kan zitten en wanneer je naar de huisarts gaat.
Het korte antwoord: de meeste vrouwen merken iets. Volgens de NVAB-richtlijn Overgang en werk heeft ongeveer 80% van de vrouwen in deze levensfase klachten. Thuisarts noemt veranderingen in je menstruatie als een van de dingen die je kunt merken, en volgens de Britse NHS is dat meestal een van de eerste signalen.
Wat de perimenopauze is
De perimenopauze is de periode vóór je laatste menstruatie, waarin je hormonen gaan schommelen en je cyclus verandert, tot een jaar na die laatste menstruatie. In het dagelijks leven heet dit de overgang. Wat de begrippen betekenen en wat er met oestrogeen en progesteron gebeurt, lees je in Wat is de overgang?.
De Australasian Menopause Society beschrijft de perimenopauze als een tijd van schommelende hormonen, vooral oestrogeen. Sommige klachten horen bij momenten met weinig oestrogeen, andere juist bij momenten met relatief veel oestrogeen. Daardoor kunnen klachten komen en gaan, en per maand verschillen.
De eerste signalen van de perimenopauze
Bij de meeste vrouwen begint het met een veranderende cyclus. Medisch gezien begint de perimenopauze als de lengte van je cycli steeds zeven dagen of meer van elkaar verschilt. Je menstruatie kan ook heviger of juist lichter worden.
Andere vroege signalen zijn opvliegers of nachtzweten, slechter slapen en stemmingswisselingen. De Britse richtlijn NICE adviseert om bij gezonde vrouwen boven de 45 de perimenopauze vast te stellen op basis van opvliegers of zweten samen met een onregelmatige menstruatie, zonder bloedonderzoek.
Alle klachten van de perimenopauze op een rij
Geen enkele vrouw heeft ze allemaal, en de combinatie verschilt per persoon. De NHS merkt op dat je achtergrond kan meebepalen welke klachten je krijgt, hoe heftig ze zijn en hoe lang ze duren.
Je cyclus en menstruatie
Volgens Thuisarts kan er meer of minder tijd tussen je menstruaties zitten, kan je menstruatie langer of korter duren en kun je meer of juist minder bloed verliezen. Ook nieuwe of andere pijn bij de menstruatie komt voor, zoals buikpijn, rugpijn of hoofdpijn. Meer hierover in Menstruatie in de perimenopauze.
Opvliegers en nachtzweten
Volgens de NHG-Standaard De overgang heeft ongeveer 80% van de vrouwen in meer of mindere mate opvliegers. Een opvlieger is een plotselinge warmte in je gezicht, hals en borst, soms met zweten en hartkloppingen. Zie Opvliegers en nachtzweten.
Stemming, slaap en concentratie
- Somberheid, prikkelbaarheid, onzekerheid en stemmingswisselingen (Thuisarts).
- Moeite met concentreren en vergeetachtigheid, ook wel brain fog genoemd. Volgens de NVAB-richtlijn meldt ongeveer 60% van de vrouwen van middelbare leeftijd geheugenklachten.
- Slecht inslapen of vaak wakker worden, deels door nachtzweten.
De NVAB-richtlijn noemt een 2 tot 5 keer hogere kans op een depressie in de perimenopauze en vroege postmenopauze. Thuisarts schrijft dat een eerdere depressie de kans op een nieuwe in de overgang vergroot. Somberheid die blijft, is altijd de moeite waard om met je huisarts te bespreken, wat de oorzaak ook is.
Je lichaam
- Pijn in gewrichten en spieren: volgens de NVAB-richtlijn meldt tot de helft van de vrouwen dit.
- Hoofdpijn en migraine, die in de perimenopauze vaak erger worden en na een natuurlijke overgang geleidelijk afnemen.
- Hartkloppingen.
- Pijnlijke borsten, wat de Australasian Menopause Society koppelt aan fases met meer oestrogeen.
- Een droge of jeukende huid en haaruitval.
- Gewichtstoename, vaak rond je buik. Meer in Gewicht en de overgang.
Er zijn ook minder bekende klachten, zoals gevoelige tanden, tandvleesproblemen of minder zin in seks. Die bespreken we in Minder bekende overgangsklachten.
Vagina en blaas
Door minder oestrogeen wordt de huid van je vagina dunner en droger. Dat kan jeuk, een branderig gevoel en pijn bij seks geven. Sommige vrouwen krijgen vaker een blaasontsteking of moeten vaker plassen, ook 's nachts. De NVAB-richtlijn noemt vaginale klachten bij ongeveer 15% van de vrouwen in de perimenopauze en 30% na de menopauze. Deze klachten ontstaan of nemen dus vaak pas later toe.
Hoe vaak klachten voorkomen en hoe lang ze duren
Ongeveer 8 op de 10 vrouwen heeft overgangsklachten (NVAB). Volgens Thuisarts worden de klachten meestal minder 5 jaar na je laatste menstruatie. De NVAB-richtlijn schrijft dat klachten vaak in de overgang beginnen en tot ver in de postmenopauze kunnen aanhouden. Hoe dat precies zit, lees je in Hoe lang duurt de perimenopauze?.
Erger wordende PMS-klachten, of de perimenopauze?
Veel vrouwen merken dat hun PMS-klachten in de veertig erger worden. Bij PMS heb je lichamelijke of psychische klachten in de tweede helft van je cyclus, die minder worden zodra je menstruatie begint. Volgens de richtlijn Premenstrueel syndroom van de gynaecologen (NVOG) heeft naar schatting ongeveer 5% van de vrouwen van 15 tot 45 jaar last van PMS, dus van klachten die het dagelijks leven belemmeren.
In de perimenopauze kan oestrogeen hoger pieken en dieper dalen dan eerder. De Australasian Menopause Society merkt op dat stemmingsklachten in deze fase vaker voorkomen, vooral bij vrouwen die eerder hormoongerelateerde stemmingsklachten hadden. Een overzichtsartikel uit 2021 in Current Psychiatry Reports concludeert dat de hormonale veranderingen van de vroege overgang bestaande premenstruele stemmingsstoornissen kunnen verergeren. De auteurs schrijven er wel bij dat meer onderzoek nodig is.
Een praktisch verschil: PMS volgt een vast patroon, na de eisprong tot het begin van je menstruatie. Klachten van de perimenopauze, zoals opvliegers of slecht slapen, kunnen op elk moment van de maand opduiken, en je cyclus zelf gaat veranderen. Als je een paar maanden je klachten noteert naast de data van je menstruatie, zie je meestal welk patroon je hebt.
Wat er nog meer achter kan zitten
Moeheid, somberheid, aankomen en een onregelmatige menstruatie horen niet alleen bij de overgang. Je huisarts denkt ook aan andere oorzaken, zeker als je klachten niet passen bij je leeftijd.
- Schildklier. Een te langzaam werkende schildklier kan moeheid, aankomen, somberheid, een droge huid, haaruitval en een onregelmatige of hevige menstruatie geven, volgens de NHS. Een te snel werkende schildklier kan zweten en hartkloppingen geven; de NVAB-richtlijn noemt die als aandoening om uit te sluiten.
- IJzertekort. Thuisarts noemt bloedarmoede als mogelijk gevolg van veel bloedverlies in de overgang. Moeheid, weinig energie, kortademigheid, hartkloppingen en een bleke huid zijn veelvoorkomende klachten bij bloedarmoede door ijzertekort, volgens de Ierse gezondheidsdienst HSE.
- Depressie of angst. Die kunnen los van de overgang ontstaan of er tegelijk mee. De NVAB-richtlijn noemt angst- en paniekstoornissen en problematisch alcoholgebruik als aandoeningen die op overgangsklachten kunnen lijken.
- Medicijnen. Sommige medicijnen, zoals tamoxifen, aromataseremmers en sommige antidepressiva, kunnen opvliegers geven (NVAB).
- Zwangerschap. Volgens Thuisarts kun je tot een jaar na je laatste menstruatie nog zwanger worden.
Hormonale anticonceptie kan de overgang maskeren, omdat die je menstruatie verandert of stopt. Bloedonderzoek naar hormonen heeft volgens Thuisarts geen zin om de overgang vast te stellen, omdat de uitslag niet betrouwbaar is. Bloedonderzoek kan wel helpen om andere oorzaken uit te sluiten. Meer in Overgangstesten.
Wanneer naar de huisarts
Thuisarts adviseert een afspraak bij je huisarts als:
- je erg heftige menstruaties hebt;
- je overgangsklachten hebt en jonger bent dan 40;
- je bloed verliest uit je vagina meer dan een jaar na je laatste menstruatie;
- je veel last hebt van opvliegers of andere overgangsklachten.
Ook hartkloppingen zijn een reden om je huisarts te bellen. Je huisarts kan je klachten beoordelen en de behandelmogelijkheden met je bespreken. Sommige vrouwen gaan daarnaast naar een overgangsconsulent. Die begeleiding valt niet onder de basisverzekering; sommige aanvullende verzekeringen vergoeden een deel.
Houd bij wat je merkt
Met een paar weken aantekeningen haal je meer uit een afspraak bij de huisarts: de data en hevigheid van je menstruatie, opvliegers, slaap, stemming en wat je verder opvalt. Ons gratis klachtendagboek is daarvoor gemaakt en kun je uitprinten. In de overgangsgids vind je een overzicht van de fasen.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG). Ik ben in de overgang.
- NVAB. Richtlijn Overgang en werk (2026).
- NHG. Samenvatting NHG-Standaard De overgang, Huisarts en Wetenschap (2022).
- NVOG. Richtlijn Premenstrueel syndroom.
- NICE. Menopause: identification and management (NG23).
- NHS. Symptoms of menopause and perimenopause; Underactive thyroid: symptoms.
- HSE. Iron deficiency anaemia.
- Australasian Menopause Society. Perimenopause information sheet.
- Sander B, Gordon JL. Premenstrual mood symptoms in the perimenopause. Current Psychiatry Reports, 2021;23:73.
- Overstappen.nl. Basisverzekering vergoedt overgangszorg niet (2026).
