Wat is het beste middel tegen overgangsklachten zonder recept, en werken supplementen voor de overgang? Het korte antwoord: geen enkel supplement heeft een toegestane EU-gezondheidsclaim voor opvliegers, nachtzweten, stemming of een andere overgangsklacht, en de overzichtsstudies van de meest onderzochte kruiden laten geen duidelijk effect zien. In dit artikel lees je per ingrediënt wat het onderzoek zegt, welke middelen risico's hebben, wat de Nederlandse adviezen wel ondersteunen en hoe je een etiket beoordeelt.
Thuisarts, de patiëntenwebsite van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), is duidelijk: middelen voor de overgang met kruiden, vitamines, zilverkaars of fyto-oestrogenen helpen niet tegen opvliegers, het is vaak onzeker of ze bijwerkingen hebben en ze kunnen schadelijk zijn. Het advies is ze daarom niet te gebruiken. Het Amerikaanse National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) komt tot een vergelijkbare conclusie: kruiden en andere supplementen zijn niet duidelijk effectief gebleken en over hun veiligheid op lange termijn is weinig bekend.
Waarom overgangssupplementen verwarrend zijn
Een supplement dat voor de overgang wordt verkocht, mag alleen gezondheidsclaims gebruiken uit de EU-lijst in Verordening 432/2012. Op die lijst staat geen claim over de overgang, opvliegers, oestrogeen, soja, rode klaver, zilverkaars, salie of ashwagandha. De Europese Commissie besloot de lijst in twee stappen vast te stellen, waarbij claims voor planten apart van de rest worden behandeld. In de lijst die nu geldt, staan geen claims voor kruiden zoals deze.
Wat je wel vaak ziet, zijn toegestane claims over een vitamine in het product. Het bekendste voorbeeld is "Vitamine B6 draagt bij tot de regulering van de hormonale activiteit". Die claim is echt, maar het is een algemene uitspraak over vitamine B6. Het betekent niet dat het product helpt tegen overgangsklachten.
Supplementen voor de overgang per ingrediënt
Soja-isoflavonen en rode klaver
Deze bevatten fyto-oestrogenen, plantenstoffen die qua bouw lijken op oestrogeen. Volgens NCCIH zijn de onderzoeksresultaten voor isoflavonen uit soja en rode klaver wisselend. EFSA beoordeelde in 2012 een voorgestelde claim voor soja-isoflavonen en het verminderen van opvliegers en vond het bewijs onvoldoende. Omdat ze mogelijk werken als oestrogeen, zijn ze volgens NCCIH misschien niet veilig voor vrouwen die geen oestrogeen mogen gebruiken. In ons artikel over opvliegers en nachtzweten lees je meer over de andere mogelijkheden.
Zilverkaars (black cohosh)
De onderzoeksresultaten zijn wisselend, en een review uit 2012 concludeerde dat er onvoldoende bewijs is voor gebruik bij overgangsklachten. Er zijn zeldzame meldingen van leverschade, sommige ernstig, bij producten met zilverkaars. Het is niet zeker dat zilverkaars de oorzaak was, maar NCCIH adviseert mensen met een leveraandoening eerst een arts te raadplegen, en te stoppen en advies te vragen bij buikpijn, donkere urine of een gele huid of ogen.
Salie
Salieblad is een traditioneel middel tegen overmatig zweten. Er zijn weinig en kleine onderzoeken bij vrouwen in de overgang. Een meta-analyse uit 2023 van vier onderzoeken meldde minder opvliegers, maar de uitkomst is onzeker (het betrouwbaarheidsinterval sluit geen effect niet uit) en de zekerheid van het bewijs is laag. Het hele verhaal lees je in salie bij opvliegers.
Teunisbloemolie
Volgens NCCIH is er heel weinig onderzoek gedaan naar teunisbloemolie bij overgangsklachten, zodat er geen conclusie over het effect mogelijk is.
Omega-3-vetzuren en magnesium
Beide zitten vaak in overgangsproducten. Ze hebben toegestane EU-claims voor andere functies, bijvoorbeeld "EPA en DHA dragen bij tot de normale werking van het hart" en "Magnesium draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid". Geen van die claims gaat over de overgang, en in de richtlijnen en voorlichting die wij bekeken, wordt omega-3 of magnesium niet aangeraden tegen overgangsklachten. In ons artikel over magnesium en slaap gaan we daar verder op in.
Vitamine D
Vitamine D behandelt geen overgangsklachten, maar het is wel het supplement dat het Voedingscentrum vrouwen vanaf 50 jaar aanraadt (zie hieronder). Toegestane claims zijn onder meer "Vitamine D draagt bij tot de instandhouding van normale botten" en "Vitamine D draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem".
Ashwagandha
Ashwagandha wordt vaak aangeprezen bij stress en slaap. Volgens NCCIH is er niet genoeg bewijs om te zeggen of het helpt in de overgang. Kortdurend gebruik tot drie maanden is mogelijk veilig, maar over de veiligheid op lange termijn is niets bekend, en er zijn zeldzame gevallen van leverschade aan gekoppeld. NCCIH raadt het af bij schildklier- en auto-immuunziekten en voor een operatie, en het kan een wisselwerking hebben met medicijnen voor diabetes, bloeddruk en schildklier, slaap- en kalmeringsmiddelen, middelen tegen epilepsie en medicijnen die het afweersysteem onderdrukken.
Veiligheid en wisselwerkingen
Kruidenmiddelen worden niet getest en gecontroleerd zoals medicijnen, 'natuurlijk' betekent niet veilig, en kwaliteit en samenstelling zijn niet altijd gegarandeerd, aldus de Britse NHS. Een paar punten om te kennen:
- Sint-janskruid staat bij de NHS in het rijtje kruiden dat soms in de overgang wordt gebruikt. Het kan de werking van veel medicijnen verzwakken, waaronder de anticonceptiepil, de bloedverdunner warfarine, sommige antidepressiva, sommige hartmedicijnen en sommige middelen tegen epilepsie. NCCIH noemt die wisselwerkingen gevaarlijk.
- Zilverkaars en ashwagandha worden zelden in verband gebracht met leverschade.
- Fyto-oestrogenen (soja, rode klaver) zijn misschien niet geschikt als je geen oestrogeen mag gebruiken, bijvoorbeeld na borstkanker.
- Combinatieproducten bevatten vaak meerdere kruiden tegelijk. Dan is het lastiger te zien waar een bijwerking of wisselwerking door komt.
Gebruik je medicijnen op recept, vraag dan je huisarts of apotheker voordat je een kruidenmiddel neemt. Woorden als 'gestandaardiseerd' of 'gecertificeerd' op de verpakking zeggen volgens NCCIH niets zeker over de kwaliteit.
Wat wel wordt aangeraden: vitamine D
Het Voedingscentrum adviseert vrouwen van 50 tot en met 69 jaar dagelijks een supplement met 10 microgram vitamine D, en iedereen van 70 jaar en ouder 20 microgram. Daarnaast is het advies om van maart tot en met oktober dagelijks een kwartier tot een half uur buiten te zijn tussen 11.00 en 15.00 uur, met gezicht en handen onbedekt. Meer hierover lees je in vitamine D na je 50e.
Voor de klachten zelf zijn er behandelingen die wel onderzocht zijn. Volgens Thuisarts kun je met mindfulness of gedragstherapie leren omgaan met opvliegers, en is hormoontherapie een mogelijkheid die je met je huisarts bespreekt. Zie ook hormoontherapie in de overgang.
Hoe beoordeel je een etiket?
- Kijk naar de claims. Toegestane claims hebben een vaste formulering, zoals "draagt bij tot de normale werking van". Woorden als 'balans', 'ondersteuning tijdens de overgang' of 'verlichting van opvliegers' zijn geen toegestane claims.
- Zoek de hoeveelheden. Kijk hoeveel er van elk ingrediënt in een dagdosis zit, niet alleen welke namen er staan. Bij kruidenextracten hoort te staan welk deel van de plant en welk extract is gebruikt.
- Tel de kruiden. Hoe meer kruiden in één product, hoe moeilijker het is te weten waar je op reageert en wat een wisselwerking geeft met je medicijnen.
- Ken het verschil tussen supplement en kruidengeneesmiddel. Sommige kruiden, zoals salie, bestaan ook als geregistreerd traditioneel kruidengeneesmiddel. Daarvoor heeft het Europese kruidencomité geoordeeld dat het kruid veilig is in de aangegeven dosering, maar de toepassing is gebaseerd op langdurig gebruik en niet op bewijs uit onderzoek.
- Neem het mee naar je huisarts of apotheker als je andere medicijnen gebruikt.
In onze uitleg over een supplementetiket lezen lopen we een volledig voorbeeld door.
Waar de producten van Maeni passen
Geen van onze producten is gemaakt of bedoeld om overgangsklachten te verlichten. Ze bevatten vitamines, mineralen, omega-3 en creatine met toegestane EU-claims, en meer zeggen we er niet over. Maeni Bone bevat bijvoorbeeld 25 microgram vitamine D3 en 20 microgram vitamine K2 per druppel. Vitamine D draagt bij tot de instandhouding van normale botten. Vitamine K draagt bij tot de instandhouding van normale botten. Let op: één druppel geeft meer dan de 10 microgram die het Voedingscentrum vrouwen van 50 tot en met 69 jaar adviseert, dus overleg met je huisarts of apotheker welke hoeveelheid bij jou past. Ben je benieuwd naar creatine en krachttraining, lees dan creatine voor vrouwen: is het veilig na je 45e?
Samengevat
Veel overgangssupplementen combineren kruiden waarvan in goed onderzoek geen effect is aangetoond met vitamines waarvan de toegestane claims niets over de overgang zeggen. Vitamine D wordt vrouwen vanaf 50 wel aangeraden, los van klachten. Hebben je klachten invloed op je slaap, werk of stemming, bespreek dan met je huisarts welke behandelingen er zijn. Ons gratis klachtendagboek helpt je het gesprek voor te bereiden.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG). Ik ben in de overgang en heb opvliegers, wat helpt? thuisarts.nl
- Voedingscentrum. Vitamine D. voedingscentrum.nl
- NCCIH. Menopausal symptoms: in depth (laatst bijgewerkt mei 2017). nccih.nih.gov
- NCCIH. St. John's wort: usefulness and safety. nccih.nih.gov
- NCCIH. Ashwagandha: usefulness and safety. nccih.nih.gov
- NHS. Herbal remedies and complementary medicines for menopause symptoms. nhs.uk
- EFSA NDA Panel. Soy isoflavones and maintenance of bone mineral density and reduction of vasomotor symptoms associated with menopause. EFSA Journal 2012;10(8):2847. EFSA Journal
- Verordening (EU) nr. 432/2012, geconsolideerde tekst. EUR-Lex
- Europese Commissie. Health claims. food.ec.europa.eu
- Moradi M e.a. The effect of Salvia officinalis on hot flashes in postmenopausal women: a systematic review and meta-analysis. Int J Community Based Nurs Midwifery 2023;11(3):169–178. PubMed
- EMA HMPC. Assessment report on Salvia officinalis L., folium and aetheroleum, Revision 1 (2016). ema.europa.eu
